Phân biệt thái ấp – điền trang là gì? Ý nghĩa và vai trò của chúng

Giáo dục
Phân biệt thái ấp – điền trang là gì? Ý nghĩa và vai trò của chúng
Đánh giá bài viết

Trong chương trình lịch sử lớp 7, chúng ta đã được tìm hiểu về điền trang là gì, thái ấp là gì. Đây đều là những loại tài sản, đất đai của vương hầu, quý tộc hay công thần được Vua ban cho thời xưa. Hôm nay, bạn hãy cùng thegioimay.org tìm hiểu kỹ càng hơn về điền trang, thái ấp và ý nghĩa của chúng qua bài viết sau nhé!

Điền trang là gì?

điền trang là gì
Điền trang là j?

Điền trang thời Trần là một vùng đất rộng lớn mà tại đây, các vương hầu hay những người thuộc dòng dõi hoàng gia như công chúa, phò mã chiêu tập người dân phiêu tán, không có tài sản để làm nô tì và khai khẩn đất hoang.

Nói một cách đơn giản, điền trang là tài sản mà người trong hoàng gia có được nhờ việc triệu tập nô tỳ đi khai hoang.

Căn cứ vào tư liệu, các nhà sử học cho rằng: Các vùng điền trang thời Trần thuộc các khu vực như: An Lạc (huyện Bình Lục, Hà Nam ngày nay), Vũ Lâm (Ninh Bình), Cổ Nhuế (Hà Nội), Tô Xuyên, Phất Lộc (Ở Thái Bình),…

Lịch sử hình thành của chế độ điền trang

Việc thành lập điền trang bắt đầu từ năm 1226, khi có sự cho phép của triều đình nhà Trần. Khoảng thế kỷ XIV là thời kỳ mà điền trang phát triển mạnh nhất. Có nhiều điền trang sở hữu diện tích lên đến hàng nghìn mẫu và hàng trăm nô (Người làm). 

Chủ sở hữu điền trang có quyền chuyển nhượng ruộng đất, chuyển nhượng nông nô, đồng thời có thể truyền lại quyền sở hữu điền trang cho đời sau, bởi đây là tài sản tư nhân.

Cho tới cuối thế kỷ XIV, chế độ điền trang bắt đầu gặp khủng hoảng. Đặc biệt, phép “hạn điền” mà triều đình nhà Hồ đặt ra đã khiến việc lập điền trang bị ảnh hưởng rất nhiều. Cụ thể, chính sách hạn điền, hạn nô của Hồ Quý Ly đã hạn chế và xóa bỏ phần lớn ruộng đất của vương công, quý tộc nhà Trần.

Mặc dù đến thời Hậu Lê, chế độ điền trang vẫn còn nhưng lại chỉ tồn tại rất ít và bị triều đình tìm cách kìm hãm.

Đại điền trang là gì?

Định nghĩa ở trên là nói tới điền trang thời nhà Trần ở nước ta. Ngoài ra còn có hai định nghĩa khác về điền trang là: Đại điền trang và tiểu điền trang. Đây là hai hình thức sở hữu nông nghiệp phổ biến tại khu vực Trung và Nam Mỹ.

Đại điền trang là những mảnh đất canh tác nông nghiệp có diện tích lên tới hàng ngàn héc ta, thuộc sở hữu của đại điền chủ. Các đại điền chủ này chỉ chiếm chưa tới 5% dân số tại Trung và Nam Mỹ nhưng lại có trong tay 60% diện tích đất nông nghiệp, đồng cỏ chăn nuôi. Nhân công làm việc chủ yếu tại đại điền trang là người nông dân không có đất, họ phải đi làm thuê.

Tiểu điền trang là gì?

Ngược lại với đại điền trang, tiểu điền trang là mảnh đất canh tác có diện tích nhỏ hơn rất nhiều, chỉ vào khoảng dưới 5ha. Tiểu điền trang thuộc quyền sở hữu của hộ nông dân.

Cây trồng được canh tác ở tiểu điền trang phần lớn là cây lương thực, phục vụ cho việc tự cung, tự cấp của nông dân. 

Đứng trước sự bất hợp lý trong sở hữu ruộng đất, nhà nước ở một số quốc gia khu vực Trung và Nam Mỹ đã tiến hành cải cách, khai khẩn thêm đất hoang hoặc mua lại một phần đất từ đại điền trang, công ty nước ngoài. Thế nhưng, việc này bị vấp phải sự phản đối gay gắt nên gặp rất nhiều khó khăn khi thực hiện.

Thái ấp là gì?

thái ấp
Thái ấp là gì?

Bên cạnh câu hỏi về khái niệm điền trang là gì, cũng có rất nhiều bạn thắc mắc về khái niệm thái ấp. 

Thái ấp là ruộng đất mà vua ban cho quan lại, công thần hay quý tộc. Đây được xem như một phần bổng lộc và đãi ngộ của triều đình đối với các vị này. Thái ấp là một loại tài sản riêng và người sở hữu có thể chuyển nhượng hay truyền cho người thừa kế theo ý của mình.

Có một khái niệm khác về thái ấp nữa như sau: Thái ấp là đất đai mà vua ban cho công hầu, người thân cận trong hoàng gia khi giành được công lao. Khi sở hữu tài sản này, chủ sở hữu chỉ được sử dụng, hưởng lợi ích từ thái ấp như: Xây dựng phủ đệ, xây dựng đội quân, thu tô, thu thế,… mà không được phép coi nó như tài sản riêng.

Như vậy, điểm khác biệt giữa hai khái niệm chủ yếu là về tính sở hữu của thái ấp (Là tài sản riêng hay tài sản công?).

Thái ấp vừa là nơi ở của chủ sở hữu, vừa là địa điểm quân sự hay nơi sản xuất nông nghiệp. Quy mô của thái ấp thường rất nhỏ, chỉ bằng với 1 – 2 làng xã, thường tập trung ở đồng bằng.

Một số thái ấp tiêu biểu ở thời Trần là: Quắc Hương (Hiện nay thuộc Hà Nam) của Trần Thủ Độ, thái ấp Vạn Kiếp (Hải Dương) của Trần Hưng Đạo, Chí Linh (Hải Dương) của Trần Quốc Chân, Diễn Châu (Nghệ An) của Trần Quốc Khang,…

Sự khác nhau cơ bản giữa thái ấp – điền trang là gì?

Sau khi chúng ta biết điền trang là gì, thái ấp là gì ở thời nhà Trần thì có thể so sánh sự khác biệt của hai hình thức sở hữu ruộng đất này qua bảng sau:

Đặc điểm Điền trang  Thái ấp
Người sở hữu/sử dụng Vương hầu, người thuộc dòng dõi hoàng gia sở hữu điền trang. Hoàng tộc, quý tộc, quan lại khi giành được công lao.
Quyền của chủ sở hữu Đất được khai hoang ở điền trang trở thành tài sản riêng của chủ sở hữu. Thái ấp thuộc quyền sở hữu của nhà nước, là tài sản công. Quan lại, quý tộc có quyền thu tô, thu thuế, hưởng lợi hay xây dựng phủ đệ, đội quân ở đó.
Quy mô
  • Điền trang là tổ chức kinh tế nông nghiệp quy mô lớn, lên đến hàng nghìn mẫu với hàng trăm nô.
  • Chứa nhiều tài sản của quý tộc.
  • Nhỏ hơn điền trang rất nhiều.
  • Chỉ tương đương với 1 – 2 làng xã.
Vị trí Thường ở khu vực ven sông để thuận lợi cho trồng trọt, canh tác. Vì là cơ sở chính trị, nơi xây phủ đệ nên thái ấp nằm ở vị trí trọng yếu.
Tính chất Điền trang mang tính chất kinh tế nhiều hơn. Thái ấp nghiêng về tính chất quân sự, phòng thủ nhiều hơn.
Hình thành, khả năng mở rộng Điền trang hình thành do việc khai khẩn đất hoang của quý tộc, hoàng tộc và có khả năng mở rộng thêm. Không có khả năng mở rộng, mang tính sẵn có, do vua ban cho quan lại, quý tộc.

Ý nghĩa, vai trò của thái ấp và điền trang là gì thời nhà Trần

Điền trang và thái ấp được lập ra chắc chắn là có nguyên nhân đằng sau nó. Sau đây, hãy cùng thegioimay.org tìm hiểu bạn nhé:

Cả điền trang và thái ấp đều là những ưu đãi tuyệt vời mà nhà Trần dành cho tầng lớp quý tộc, quan lại. 

Trong đó, điền trang không chỉ giúp mang lại lợi ích kinh tế cho chủ sở hữu mà còn là một cách để khai khẩn đất hoang rất hiệu quả qua quá trình lao động, sản xuất. Thái ấp cũng vậy, việc ban thái ấp vừa giúp quý tộc có được bổng lộc mà còn phục vụ cho mục đích chính trị và quốc phòng.

Do vậy, chế độ điền trang – thái ấp dưới thời Trần là sự kết hợp giữa xây dựng kinh tế, quốc phòng, gắn với bảo vệ Tổ Quốc. Nó giúp thúc đẩy phong kiến hóa quan hệ sản xuất và đẩy mạnh nền sản xuất nước nhà phát triển nhanh chóng, đặc biệt là sản xuất nông nghiệp.

Tiếp theo, chế độ điền trang – thái ấp còn kích thích sự ra đời của nền kinh tế hàng hóa, thúc đẩy tiểu thủ công nghiệp, thương nghiệp phát triển nhờ bước tiến của tư hữu ruộng đất.

Điền trang phát triển đánh dấu việc mở rộng đất đai, tăng diện tích đất canh tác. Từ đó đưa nền nông nghiệp của nước ta lên một tầm cao mới.

Nhờ sử dụng chế độ điền trang – thái ấp một cách hợp lý mà triều đại nhà Trần đã trở nên vững mạnh cả về kinh tế sản xuất lẫn quốc phòng. Đây cũng là một yếu tố dẫn đến cuộc chiến thắng 3 lần trước quân xâm lược Nguyên Mông lừng lẫy.

>>> Bài viết tham khảo: 1 thế kỷ bằng bao nhiêu năm? Giải đáp thắc mắc liên quan

Lời kết

Như vậy, qua bài viết, bạn đã biết được khái niệm điền trang là gì, thái ấp là gì, phân biệt được sự khác nhau giữa điền trang – thái ấp cũng như ý nghĩa về mặt kinh tế, quốc phòng của chúng. Có thể thấy rằng, nhà Trần đã đưa ra được nhiều chính sách khuyến nông đúng đắn, góp phần thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển của nông nghiệp. Nếu bạn thấy bài viết của thegioimay.org hay thì đừng tiếc đánh giá 5 sao và chia sẻ cho bạn bè nhé!

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *